Sociale geografie met ArcGIS Online

5 juni 2019

WebGIS in de klas

‘Introduction to Human Geography Using ArcGIS Online’ is een Engelstalig lesboek. Het combineert het gebruik van ArcGIS Online met de belangrijkste aardrijkskundige principes. Het bevat daarnaast een schat aan informatie voor iedereen die geïnteresseerd is in actuele geopolitiek en interactief gebruik van digitaal kaartmateriaal.

Door Remco Takken

Introduction to Human Geography Using ArcGIS Online Door J. Chris Carter. Paperback en Digitaal: 440 pages. Gepubliceerd in 2019. ISBN: 9781589485181; eISBN: 978189485198. Prijs: $74,99 exclusief verzendkosten.

In zijn voorwoord omschrijft auteur J. Chris Carter ‘human geography’ als een schoolvak dat ons helpt de organisatie van onze samenleving te begrijpen en de impact van het menselijk bestaan op onze planeet. Hoewel er ook in ons land een WO-opleiding Human Geography bestaat (in Nijmegen), is ‘Introduction to Human Geography Using ArcGIS Online’ vooraleerst gericht

op de Amerikaanse onderwijsmarkt. Het boek is in de eerste plaats bedoeld voor highschool-scholieren die het als ‘Advanced Program’-keuzevak opnemen in de bovenbouw en voor eerstejaars ‘college’-studenten. Het is opgezet als een modern aardrijkskundeboek met veel verwijzingen naar online bronnen, die natuurlijk allemaal teruggaan op content die te vinden is via ArcGIS Online.

Wat is geografie?
Ieder leerboek dat zichzelf serieus neemt, geeft helderheid omtrent de belangrijkste begrippen en begripsdefinities. Het eerste hoofdstuk van Human Geography besteedt welgeteld één pagina aan de menselijke kant van aardrijkskunde: het gaat kortgezegd om het ‘waar’ en het ‘waarom’ van onderwerpen zoals economische ongelijkheid, urbanisatie, immigratie en conflicten. Deze onderwerpen worden verderop in het boek echter uitputtend besproken. In de rest van de inleiding neemt de schrijver alle ruimte om ‘de kracht van ArcGIS Online’ te benadrukken. In die zin is dit leerboek uniek: dit is een leerboek dat online informatie als uitgangspunt neemt zonder dat het een knoppencursus is. Dit heeft alles te maken met de eenvoud in het gebruik van ArcGIS Online. Het ruim vierhonderd pagina’s tellende boek heeft een eigen intrinsieke waarde, ook zonder toegang tot internet. 

Sterfte door luchtvervuiling, met Noord-Korea als koploper.

De grote thema’s en concepten
Het boek is ingedeeld in de grote actuele thema’s. De hoofdstukken: stedelijke geografie, voedsel en landbouw, industrie en de dienstensector, ontwikkeling, culturen en politiek. Het laatste hoofdstuk behandelt het milieu, vervuiling en klimaatverandering. Beginnend met bevolking en migratie, valt op dat er ook een geheel hoofdstuk is gewijd aan de mitsen en maren rondom ras en etniciteit als kenmerk voor ruimtelijke spreiding. Het verschil tussen ras en etniciteit wordt overduidelijk uitgelegd door een Amerikaanse bril. ‘Wij’ zouden dit thema niet zo luchtig en zakelijk in een schoolboek zetten. Voor ons Europeanen is het dan ook interessant om te zien hoe de Amerikaanse samenleving op dit vlak verschilt van de onze. De Amerikaanse bevolking gaf bij volkstellingen tussen 1960 en 2000 de eigen etniciteit aan, maar kreeg daarbij niet de keuze om er twee in te vullen (die van beide ouders). Uitgelegd wordt verder dat een ‘latino’ naast de etniciteit nog moet aangeven tot welk ras hij of zij zichzelf rekent. Arabieren zijn in Amerikaanse ogen, vaak tot hun eigen ongenoegen, automatisch ‘blank’. 

Landen zonder toegang tot de zee.

De menselijke kant
De ‘menselijke kant’ van Human Geography komt gelukkig wel degelijk terug in de verschillende hoofdstukken. Zo is in het hoofdstuk over productie (‘Manufacturing’) het verband te zien tussen de de-industrialisering van grote gebieden in Amerika en de hoge sterfte door drugs en alcohol. In het hoofdstuk over ontwikkelingslanden worden verbanden zichtbaar tussen onderwijskansen, levensverwachting en inkomen. Voor wie sekseongelijkheid en diversiteit belangrijke ijkpunten vindt voor ontwikkeling, kan de nuance vinden in kaarten waarin Canada, Australië en Europa de hoogste scores halen en Afrika de laagste. In Afrikaanse landen rond de evenaar treedt overigens een bijzonder fenomeen op: de inkomens zijn daar zó laag, dat de man-vrouwverschillen relatief klein zijn, zeker in vergelijking met rijkere buurlanden.

De grote religies. Amerika is wit gelaten op de kaart met dominante religies,  Nederland wordt aangeduid als ‘atheïstisch’.

Cultuur
Interessante ArcGIS Online-kaarten betreffen die van de grote taalfamilies. Goed te zien is dat er weliswaar veel mensen Chinees spreken, maar dat die toch voornamelijk in China wonen. Hetzelfde geldt voor Russisch in Rusland. De wereldwijde verspreiding van het Arabisch en het Engels is duidelijk groter. Bijzonder om te zien: het fenomeen dat in India Hindi en Bengali worden gemengd met het Engels, net zoals in Sudan Engels en Arabisch door elkaar lopen. Er is ook een speciale digitale kaart waarop met uitsterving bedreigde talen te zien zijn. Vaak betreft het kleine taalgebieden met een kleine bevolking en een afnemend aantal nieuwe taalgebruikers. Door de oogharen gezien zijn Indianentalen, Midden-Afrikaanse stammentalen en talen in de Zuidoost-Aziatische regio momenteel zeer kwetsbaar. Ook de talen van Aboriginals in Australië zitten in de gevarenzone.

Wereldwijde ontwikkelingsindex.

Religie
Door ongelukkig gekozen kleurstellingen is op de kaart met ‘dominante religies’ niet te zien of Nederland nu wordt gekenschetst als moslimland, of als atheïstisch. Beide typeringen zijn even discutabel, maar dat geldt wellicht voor het hele kaartje. De drie grote moslimstromingen zijn vaag roze getint, christelijke stromingen (katholiek, protestant en ‘unspecified’) zijn weergegeven in lastig te onderscheiden groenschakeringen. De ongetwijfeld Amerikaanse bronhouders van de data hebben hun eigen land wit gehouden: ‘no data’. Voor Zuid-Sudan is zo’n witte vlek nog te billijken, het weglaten van gegevens over ‘the greatest democracy on earth’ lijkt eerder een knap staaltje politieke correctheid, ingegeven door het feit dat de Amerikaanse overheid zich niet wenst in te mengen in privéaangelegenheden zoals het geloof. Gelukkig wordt in de tekst weldegelijk verwezen naar het christelijke gehalte van de Verenigde Staten; ook wordt genoemd dat het percentage mensen dat gelooft in God met 90 procent het hoogste is van de ‘vooraanstaande geïndustrialiseerde landen’. 

Een op natuurlijke wijze gevormde bevolkingspiramide laat zien dat er minder ouderen zijn dan jongeren. In Japan is dit fenomeen dankzij geboortebeperking, betere zorg en toenemende vergrijzing inmiddels zo goed als omgedraaid.

Terrorisme
De laatste jaren wordt terrorisme door ‘lone wolves’ en politiek gemotiveerde aanslagen overschaduwd door terrorisme vanuit een religieuze overtuiging. Genoemd worden aanslagen op abortus- en vruchtbaarheidsklinieken naast gewelddadige acties door Joodse, Hindoe en Boeddhistische activisten. Deze vallen echter in de schaduw van het moslim-terrorisme. Inzichtelijke kaartjes, uitgevoerd in ‘hot spots’, laten overigens zien dat de helft van alle terroristische aanslagen vanuit een islamitische motivatie plaatsvinden in Irak, Afghanistan, Syrië, Nigeria en Pakistan.

De verspreiding van vluchtelingen.

Naslagwerk met online content
Introduction to Human Geography Using Arc-GIS Online lijkt op het eerste gezicht een tijdloos naslagwerk; definities zijn wat ze zijn en nieuwe, geactualiseerde datasets kunnen altijd online worden bijgehouden zonder dat de inhoud van het boek daar onder lijdt. Ontwikkelingen van na, pakweg, 2016 staan er echter niet in en dat blijft zo bij een printeditie. Nieuwe drukken zullen dan ook zeker nodig zijn wanneer dit boek aanslaat bij de doelgroep. Het verdient dan wel aanbeveling om een traditionele cartograaf nog eens goed te laten kijken naar de kleurstellingen, de labels en de gekozen schaal van de kaartjes. Niet alles is even logisch en duidelijk gevisualiseerd. En hoewel leverancier Esri al decennia een goede naam heeft als het gaat om onderwijslicenties op hogescholen en universiteiten, zal een evenwichtig schoolboek als dit óók rekenschap moeten geven van het feit dat er meerdere manieren zijn om (gratis) kennis te nemen van (open) geodatasets.

Spaanstalige Amerikanen hebben een voorkeur voor staten die relatief dicht bij de Mexicaanse grens liggen.

Remco Takken remco@geospatialmedia.net is regional director bij Geospatial Media and Communications. Wie oefeningen uit dit boek wil maken en geen ArcGIS Online-account heeft, kan zich aanmelden voor een gratis Learn GIS-account op 

Website Learn ArcGIS

Comments are closed.