Fietsen op een afvalberg

2 april 2019

Col du VAM
Wie in de vele, doorgaans vlakke fietsroutes die in Drenthe zijn uitgezet geen uitdaging meer ziet, kan eens proberen op de fiets een berg te bedwingen. Een nog geen vijftig meter hoge top als berg kwalificeren is discutabel, maar het is wél het op één na hoogste punt van de provincie. Sinds kort is deze top voor het publiek ontsloten; een drietal fietspaden leiden nu naar de spits.

Door Rob Sman

Het aanleggen van de drie fietspaden die leiden naar het één na hoogste punt van Drenthe was geen routineklus. De bijzondere ondergrond was hier debet aan; de berg is namelijk kunstmatig en bevindt zich op het terrein van de vroegere VAM, die inmiddels is opgegaan in Attero, in Wijster. De Vuil Afvoer Maatschappij (VAM) heeft vanaf 1929 afval, voornamelijk afkomstig uit de Randstad, verwerkt tot compost. Deze compost was hard nodig voor verbetering van de bodemkwaliteit bij de ontginningsprojecten, die in die tijd nog grootschalig in Drenthe werden uitgevoerd. Later maakten ook recycling en energieproductie door vuilverbranding deel uit van het afvalverwerkingsproces.

Een van de overblijfselen van het vuilverbrandingsproces is (naast ook andere soorten as) bodemas. Van deze bodemas hebben we in Nederland meer dan genoeg; ondanks dat het in de grond-, weg- en waterbouw als bouwstof voor funderingen gebruikt kan worden. Deze toepassing wordt als ‘duurzaam’ aangemerkt omdat ermee bespaard wordt op zand- en grindwinning. De bodemas waar geen toepassing voor is, is alleen maar op te slaan. Wanneer er een flinke berg van is verzameld, wordt deze met folie afgesloten, waarop een drainagemat wordt aangebracht. Hierop wordt een laag aarde gestort, waarop weer gras groeit, en zo ontstaan natuurlijk aandoende heuvels zoals die in Wijster.

Van afvalberg naar fietsparcours: het complete traject bij Attero in Wijster werd door Witteveen+Bos in slechts zeven weken aangelegd.


Fietsen in Drenthe

Advies- en ingenieursbureau Witteveen+Bos heeft de geotechnische- en civieltechnische onderzoeken uitgevoerd die nodig waren om tot een ontwerp van de fietspaden en andere wielervoorzieningen te kunnen komen. Daarnaast heeft het bureau het ontwerp ook zelf gerealiseerd. Projectleider Jorian Wals vertelt er enthousiast over. “Het idee voor dit project is ontstaan bij de provincie Drenthe, die er veel aan gelegen is haar status van belangrijke recreatieprovincie te handhaven en verstevigen. Fietsen past daar natuurlijk heel goed bij. De VAM-berg, zoals hij in de volksmond heet, kwam daarbij als vanzelf in beeld; er lag al een pad op dat soms voor wielerevenementen werd opengesteld, maar niet openbaar toegankelijk was. In de Ronde van Drenthe is het een vast element. Ook voor de sportieve recreant zou zo’n beklimming een mooie uitdaging zijn in het doorgaans vlakke landschap. Kortom: alle reden om in overleg met Attero het terrein publiek toegankelijk te maken.”

Voor de echte uitdaging is er ook een kasseienstrook opgenomen in het parcours.


Aantrekkelijk parcours

Wat waren de uitgangspunten bij het ontwerpen van de paden? “Je moet natuurlijk in de eerste plaats kijken naar de mogelijkheden die het terrein biedt en daarop een aantrekkelijk en veilig parcours projecteren. Aantrekkelijk wil in dit geval zeggen dat er voldoende uitdaging in zit voor de wielrenners onder ons, maar dat het ook haalbaar is voor de recreant. Veiligheid wordt bevorderd door op de paden slechts éénrichtingsverkeer toe te staan. Een netwerk van drie klimmende paden en één afdaling maakt het mogelijk verschillende routes te rijden. Daarnaast is rekening gehouden met de eisen die de KNWU stelt aan wedstrijdparcoursen, zodat hier ook op een uitdagende en veilige manier wielerwedstrijden kunnen worden georganiseerd − inclusief volgkaravaan.”

De ontwerpers van Witteveen+Bos hebben zich dus heerlijk kunnen uitleven in het bedenken van een micro-bergetappe? “Nou, daar liepen we toch wel tegen beperkingen aan”, zo begint Wals zijn uitleg. “De ondergrond is bijzonder te noemen. De opgeslagen bodemas is op zichzelf redelijk ingeklonken en stevig; de berg ligt er immers al bijna tien jaar. De as is echter ingepakt en afgedekt met folie om verspreiding van stoffen uit de as tegen te gaan. Dat gebeurt overigens ook bij het toepassen van bodemas als bouwstof. De hechting tussen de folie en de erop gestorte laag aarde is beperkt, waardoor bij extra bovenbelasting afschuiving zou kunnen optreden. Een belangrijk aspect is ook dat de folie nietmag scheuren of versneld verouderen als gevolg van de bovenbelasting. We hebben daarom zeer uitgebreid geotechnisch onderzoek moeten doen om in kaart te kunnen brengen waar de aardlaag stevig genoeg is om direct te worden gebruikt, en waar er nog mogelijkheden waren om verstevigingen aan te brengen. Een goede hulp daarbij was wel dat er goede documentatie was; de diverse compartimenten waaruit de afvalberg bestaat, zijn gedetailleerd in kaart gebracht. Ook was bekend welk soort folie per compartiment is gebruikt en wanneer het compartiment is afgesloten. Alle studies wezen zonder meer uit dat vanwege de piekbelasting haarspeldbochten vrijwel onmogelijk zouden zijn, mede vanwege het feit dat lichte ophoogmaterialen zoals EPS (‘piepschuim’) erg kostbaar zijn. Dus, terugkomend op de vraag, hebben we niet íeder aspect van een bergrit kunnen opnemen in het traject. Daar staat tegenover dat we wel een heuse kasseienstrook hebben aangelegd, en dat er stevige stijgingspercentages, zelfs tot vijftien procent, zijn gerealiseerd.”

Wat voor maatregelen zijn genomen om het terrein waar dat nodig was aan te passen? “Er werd aanvankelijk gedacht aan het plaatsen van ophoogmateriaal van EPS, maar in plaats daarvan is er dankbaar gebruikgemaakt van schone grond die Attero ook op het terrein had liggen, en die zij beschikbaar stelden. Er is zestigduizend kubieke meter grond verzet voor de constructie van verschillende grondlichamen”, aldus Wals.

4800 Centimeter
De lange periode van onderzoek en planning staat in schril contrast met de tijd die nodig was voor de aanleg; in een luttele zeven weken zijn de vier meter brede paden aangelegd, en op 18 oktober 2018 heeft de opening plaatsgevonden. Overigens is het plan nog niet geheel voltooid, want er is nog een mountainbikeparcours in aanbouw en er worden nog een aantal wandelpaden aangelegd.

De naam ‘Col du VAM’ heeft al wel de nodige reacties losgemaakt. Een beetje zoeken op de vele aan wielersport gewijde websites leert dat deze ‘col’ wordt gezien als een welkome aanvulling. Het naambordje op de top vermeldt met het nodige relativeringsvermogen en een knipoog een hoogte van 4800. Centimeter welteverstaan. Toch kan iedereen die deze berg bedwongen heeft een prestatie bijschrijven. Jorian Wals heeft dat als fervent fietser reeds gedaan. Hij kijkt tevens uit naar de volgende uitdaging; vlak naast de Col du VAM krijgt ‘het Dak van Drenthe’ gestalte. Als deze afvalberg gereed is, zal hij met (mogelijk) 63 meter nog flink wat hoger zijn dan de Col du VAM. Het uitbreiden van de wielersportmogelijkheden naar deze berg ligt voor de hand.

Het peloton breekt op de Col du VAM, die stijgingspercentages kent van vijftien procent.

Comments are closed.